Córdoba, Patrimonio da Humanidade: as súas catro declaracións

A Mesquita, 1984

Foi a primeira. A UNESCO inscribiu a Mesquita de Córdoba na Lista do Patrimonio Mundial en 1984 por catro criterios, que en linguaxe chá din isto: é unha creación artística única polas súas dimensións e pola audacia do seu alzado interior, influíu na arte islámica occidental desde o século VIII e nos estilos neoárabes do XIX, é o testemuño do Califato de Córdoba e é un exemplo sobranceiro de arquitectura relixiosa do islam.

A ficha lembra que se ergueu no século VIII sobre a basílica visigoda de San Vicente, que se ampliou durante tres séculos e que en 1236 se instalou a catedral cristiá. A gran reforma renacentista, entre 1523 e 1599, deulle o espazo que ten hoxe. Segundo a UNESCO, o uso relixioso continuado explica en boa parte que se conservase.

O centro histórico, 1994

Dez anos despois, a declaración ampliouse ás rúas que rodean a Mesquita. O ben pasou a chamarse «Centro Histórico de Córdoba» e ocupa 80,28 hectáreas, o 32 % do conxunto histórico da cidade, que ten 246.

Os límites están na ficha. Polo sur cruza o río para incluír a Ponte Romana e a Torre de la Calahorra. Polo leste chega á rúa San Fernando. Polo norte, ata o bordo do centro comercial. Polo oeste incorpora o Alcázar de los Reyes Cristianos e o barrio de San Basilio. Dentro quedan a Xudaría e boa parte das casas con patio, que a UNESCO describe como o mellor exemplo da vivenda cordobesa, de orixe romana e coa auga e as plantas no centro da vida diaria.

A Fiesta de los Patios, 2012

A terceira declaración protexe un costume. A Fiesta de los Patios entrou en 2012 na Lista Representativa do Patrimonio Cultural Inmaterial da Humanidade. A UNESCO descríbea así: durante doce días, a comezos de maio, os veciños das casas de patio do casco histórico abren as súas portas para que calquera entre a ver as plantas, con cante, guitarra e baile, e comida e bebida compartidas.

O que se recoñece é o traballo en común dos veciños e a súa transmisión entre xeracións. As datas, as rutas e os horarios cambian en cada edición e publícanse unhas semanas antes. Fóra de maio, algúns patios abren pola súa conta.

Medina Azahara, 2018

A cidade califal de Medina Azahara inscribiuse en 2018. É o xacemento da cidade que os omeias construíron a mediados do século X como sede do Califato de Córdoba. Foi arrasada na guerra civil de 1009 e 1010 e quedou esquecida case mil anos, ata o seu redescubrimento a principios do século XX.

A UNESCO declarouna por dous criterios: é un testemuño excepcional da civilización omeia de al-Ándalus e un exemplo sobranceiro de urbanismo do século X, que combina arquitectura, infraestruturas e paisaxe. O ben ocupa 111 hectáreas e só se escavou arredor do 10 %. Que estivese soterrada tanto tempo é o que a conservou sen reconstrucións.

As declaracións que Córdoba comparte

Hai outros dous elementos do Patrimonio Inmaterial que non son só de Córdoba pero que se viven aquí. O flamenco está inscrito desde 2010, e a UNESCO sitúa o seu núcleo en Andalucía, con raíces tamén en Murcia e Estremadura. A dieta mediterránea estao desde 2013 e compártena sete países: España, Italia, Grecia, Portugal, Marrocos, Croacia e Chipre.

Na provincia, Baena participa nas tamboradas de Semana Santa, inscritas en 2018 para toda España.

Como visitar cada unha

O práctico de cada declaración, cos datos oficiais.

• Mesquita-Catedral: a entrada xeral custa 15 euros, 12 a reducida para maiores de 65 e estudantes de 15 a 26 anos, e 8 para nenos de 10 a 14. Os menores de 10 non pagan. De luns a sábado hai visita gratuíta de 8:30 a 9:30, sen grupos, agás días de celebración extraordinaria.
• Centro histórico: é a rúa. A Ponte Romana, a Xudaría e San Basilio percórrense a pé e sen entrada. O Alcázar e a Torre de la Calahorra teñen despacho de billetes propio.
• Patios: en maio, durante a festa. O resto do ano, os que abren pola súa conta.
• Medina Azahara: de balde para cidadáns da Unión Europea acreditados e 1,50 euros para o resto. De martes a sábado de 9:00 a 18:00 no outono e no inverno, e domingos e festivos de 9:00 a 15:00. Os luns pecha. A lanzadeira do museo ao xacemento custa 3 euros.

Unha ruta para unir as catro

Comeza o primeiro día na Mesquita-Catedral ás 8:30, coa visita gratuíta, ou máis tarde con entrada se queres vela amodo. Ao saír, baixa á Puerta del Puente e cruza a Ponte Romana ata a Calahorra: pisaches o ben de 1984 e o límite sur do de 1994.

Volve pola ribeira cara ao Alcázar e entra en San Basilio, o barrio dos patios, que tamén está dentro da zona declarada. Remata na Xudaría. Todo ese percorrido faise a pé nunha mañá.

Deixa Medina Azahara para a mañá seguinte. Está a uns 20 minutos do centro, na estrada de Palma del Río. Sen coche hai un autobús turístico desde o paseo de la Victoria, que explicamos na guía de como ir. A visita completa leva entre dúas horas e media e tres.

Un guía oficial axuda sobre todo na Mesquita e en Medina Azahara, onde o que se ve non se entende sen saber que había antes.